Project Schoorstraat, Tilburg

De Schoorstraat is een ca 2,5 km lange weg tussen Udenhout en Loon op Zand. Deze weg heeft aan beide zijden een vrijliggend betonnen fietspad. De oorspronkelijke betonverharding dateert uit de begin jaren 1990 (1990-1993). De fietspaden aan beide zijden van de weg waren aan groot onderhoud toe. In de loop der jaren waren meerdere platen gebroken, met name bij inritten en bij andere platen waren hoeken afgebroken. Ook bij aanwezige oude bomen lagen de betonplaten niet meer vlak, hetgeen het fietscomfort in de weg stond. Over dit project, en het proces naar de definitieve keuze voor toe te passen cementtype, sprak BetonInfra als derde deel van een drieluik onder de titel ‘Op het kruispunt naar CO₂-arme(re) cementen’ met Ben van de Ven, Adviseur Verhardingen van gemeente Tilburg.

Dit artikel is ook direct als PDF-file te lezen

Het project is in fases aangepakt. In de eerste instantie werden oude bomen gekapt en kleine nieuwe bomen terug geplant. Deze nieuwe bomen werden geplaatst in een boomgat aangevuld met speciaal bomenzand. Omdat bij de boom het plantgat met bomenzand na moest zakken is er een tijdelijke klinkerverharding aangebracht. Dit om te voorkomen dat de betonplaat na zou zakken. Na ongeveer een jaar werden de delen met een klinkerverhardingen vanaf oktober 2024 vervangen door een ter plaatse gestorte nieuwe betonverharding.

De gemeente Tilburg omvat de plaatsen Tilburg, Berkel-Enschot, Udenhout en Biezenmortel. Het totale verhardingsoppervlak in beheer bij de gemeente bedraagt 12,6 miljoen m².

Voor veel van haar projecten in de openbare ruimte maakt de gemeente gebruik van een basisbestek op basis van RAW in combinatie met een normboek. In dit normboek zijn alle details uitgewerkt zoals de gemeente verwacht dat die uitgevoerd moeten worden. Voor fietspaden en betonwegen zijn onder meer de constructieopbouw met laagdiktes aangegeven.
Zowel het basisbestek als het normboek zijn op te vragen bij de gemeente.
Een extern ingenieurs/adviesbureau stelt op basis van de aangereikte projectspecifieke informatie het uiteindelijke bestek op, zoals dat aan de markt wordt aangeboden.
Bij de inschrijving en aanbesteding van projecten hanteert de gemeente (nog) geen MKI-waarden, maar heeft van de gemeente Eindhoven wel het aanbesteding/inkoopbeleid overgenomen om de inzet van elektrisch materieel te bevorderen voor Schoon en Emissieloos/-arm Bouwen.

(Voor methodiek zie: Uitvraag met inzet van elektrisch materieel (SEB-inkopen) krijgt steeds meer vorm – BetonInfra

Op grond van de ervaringen in voorgaande jaren is het toepassen van portlandvliegascement (CEM IIB/V) in het bestek voorgeschreven. Het laatste betonproject waar dit cement vanuit gemeente Tilburg werd voorgeschreven/toegepast dateerde inmiddels alweer van enkele jaren geleden. Op het moment dat de aannemer van het project beton ging bestellen bij de betonmortelcentrale kreeg deze de mededeling dat portlandvliegascement al enige tijd niet meer beschikbaar en leverbaar is.

Men moest dus op zoek naar een alternatief betonmengsel. Hierbij diende het alternatieve betonmengsel te voldoen aan de ontwerpuitgangspunten en functionele eisen zoals deze in het bestek waren. De aannemer kwam in eerste instantie met het voorstel om 100% hoogovencement toe te passen. Op basis van de functionele eisen, met name vorst- dooi bestandheid, is dit voorstel afgewezen. De voorkeur van gemeente Tilburg ging uit naar een cement dat door de cementindustrie als alternatief voor de CEM IIB/V is aangegeven: CEM IIA/V LL,een portlandkalksteencement. In dit cement is tot 20% portlandklinker vervangen door gemalen kalksteen. Omdat de betoncentrale de cement niet als 42,5N voorradig had, is er gekozen voor CEM IIA/V LL 52,5N.

Gezien de relatief kleine delen fietspad die gestort moesten worden, en de relatief hoge temperaturen in de periode van het storten, was de zorg vanuit de aannemer dat met een betonmengsel op basis van een CEM IIA/V 52,5N de verwerkbaarheid snel zou teruglopen. Zij stelden dan ook een mengsel van 60% hoogovencement (CEM III/B) en 40% portlandkalksteencement (CEM II/A-LL 52,5N voor. Hierbij voldoet het mengsel aan het minimaal klinkergehalte van 50% conform NEN 8005 om te kunnen voldoen aan milieuklasse XF4.

Gemeente Tilburg had t.a.v. dit voorgestelde mengsel twijfels of het uiteindelijk resultaat zou voldoen aan de levensduur t.a.v. vorst-dooi bestandheid. Naar aanleiding van deze twijfel is contact opgenomen met BetonInfra voor een second opinion. In overleg met het BetonInfra wees de opdrachtgever dit voorstel van de hand, met name vanwege het (verhoogde) risico op vorstdooigevoeligheid van beton t.g.v. het relatief lage klinkergehalte . In toelichtend overleg tussen opdrachtgever, aannemer, BetonInfra en de leverende betoncentrale is vervolgens besloten om 100% portlandkalksteencement toe te passen (CEM II/A-LL 52,5N) waarbij de verwerkbaarheid wordt geborgd door toepassing van een vertrager als hulpstof.

De betonsamenstelling zoals deze uiteindelijk is toegepast:

• C35/45; XF4; luchtbelvormer; steenslag: grind; vertrager
• Cement: portlandkalksteencement (CEM II/A-LL 52,5)

Er zijn veel ontwikkelingen gaande op het gebied van (beton)verhardingen. Beton als materiaal voor een wegverharding is veelal niet dagelijks in beeld bij adviseurs verhardingen van gemeentelijke opdrachtgevers. Dit kan soms leiden tot keuzes die afbreuk doen aan het gewenste eindresultaat en/of functionele eigenschappen.

Ben: “Als opdrachtgever wil je kennis hebben om voor te schrijven wat je wilt hebben, je wilt weten wat je geleverd krijgt en dat ook kunnen controleren. Je kunt vaak niet alle ontwikkelingen volgen en je eigen maken”!

Voor toepassing in de betonwegenbouw wordt naar verwachting in het voorjaar van 2026 een gecalcineerde kleicement op de Nederlandse markt geïntroduceerd: CEM II/B-M (Q-LL) 52,5 N. Dit cement met 30% klinkervervanging door gecalcineerde klei (20% Q) en kalksteen (10% LL), wordt het meest geschikt geacht als vervanging van CEM I 52,5 N, maar ook als vervanger van portlandvliegascement en portlandkalksteencement.